• Czcionka:
  • Kontrast:
poprzedni obiekt
następny obiekt
Jan Fryderyk, książę szczeciński i wołogoski (1542-1600) (emitent); Westpfahl, Gregor (czynny 1584-1596) (mincmistrz)

Półtalar

  • moneta
Półtalar
564
145
Oceń obiekt:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  • tarcze herbowe
  • herby > herby pomorskie
  • półpostacie
  • portrety władców
  • monety książęce
  • księstwo szczecińskie, państwo historyczne (Pomorze Zachodnie)
  • Jan Fryderyk, książę szczeciński (1542-1600) - ikonografia
  • Gryfici (ród)

Dane podstawowe

  • Numer inwentarzowyMNS/N/15866
  • Autor/WytwórcaJan Fryderyk, książę szczeciński i wołogoski (1542-1600) (emitent); Westpfahl, Gregor (czynny 1584-1596) (mincmistrz)
  • NazwaPółtalar
  • Miejsce powstaniaksięstwo szczecińskie, państwo historyczne (Pomorze Zachodnie); Szczecin (województwo zachodniopomorskie) (wybicie)
  • Czas powstania1594
  • Technikabicie
  • Materiałsrebro
  • Wymiary
    • cały obiekt:
    • 1.7 mm (wysokość)
    • 37.4 mm (średnica)
    • 14.27 g (masa)
  • Sygnatury / Napisy / Znaki
    • 1. Sygnatura, stempel:
    • skrzydło ptaka (znak mincmistrza):
    • ; Westpfahl, Gregor (czynny 1584-1596)
  • Sposób nabyciaZakup
  • Odpowiedzialny działDział Numizmatyki
  • WłaścicielMuzeum Narodowe w Szczecinie

Na awersie półpostać księcia w bogatej zbroi w prawo. Prawa ręka wsparta na boku, lewa obejmuje rękojeść miecza. W perełkowym otoku tytulatura: IOHAN*FRID*D*G*DVX*STETIN*POME.

Na rewersie w ozdobnej tarczy dziewięciopolowy herb Pomorza Zachodniego. W perełkowym otoku napis: AVXILVM*MEVM -A*DOMINO*1594 (pomoc dla mnie przyjdzie od Pana), znak mincerza (skrzydło ptaka).

Rządy księcia Jana Fryderyka (1569–1600) okazały się niezwykle doniosłe dla mennictwa pomorskiego. Po trwającej przeszło pół wieku przerwie w emisji monet, dopiero w 1580 roku uruchomiono centralną mennicę w Szczecinie. Mimo trudności finansowych i braku srebra na rynku wybito w niej pierwsze na Pomorzu Zachodnim talary, półtalary i ćwierćtalary. Są one dziełem szczecińskiego złotnika Gregora Westpfahla, zatrudnionego w mennicy na stanowisku mincerza, który firmował swoje prace skrzydłem orła. Monety tego artysty wyróżniały się atrakcyjną szatą graficzną i precyzją wykonania. Na stronie głównej półtalarów po dwóch stuleciach ponownie pojawia się wyobrażenie władcy. Na monetach średniowiecznych wizerunki były schematyczne, tutaj zwraca uwagę realistycznie umieszczona półpostać księcia w zbroi rycerskiej, ze szczegółowo oddanymi rysami twarzy, elementami ubioru i bronią. W legendzie na awersie jest imię władcy i jego tytuł. Podział kraju w 1532 roku zapewniał każdemu księciu, niezależnie od obszaru jego panowania, pełne brzmienie tytulatury i symbolikę. Warto podkreślić, że ujęcie Jana Fryderyka jest absolutnym novum w pomorskim mennictwie i pojawia się sporadycznie na monetach jego następców. Władca był przedstawiony w typie rex armatus (król zbrojny), w zbroi oraz z najważniejszymi atrybutami – koroną, mieczem i jabłkiem panowania. Na rewersach talarów i półtalarów po raz pierwszy pojawił się dziewięciopolowy herb państwa pomorskiego i całej dynastii Gryfitów. Nowością zaś była stylistyka tarczy herbowej z wyraźnymi cechami renesansowymi, ozdobiona ornamentem okuciowo-zwijanym. Sentencja łacińska umieszczona w otoku propagowała oddanie wierze luterańskiej. O wielkiej rzadkości pozyskanego w 2013 roku do zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie półtalara świadczy fakt, że wszystkie znane egzemplarze tej monety pochodzą z jednego stempla i mają na rewersie ślad po jego pęknięciu.

Genowefa Horoszko

wystawa

Muzeum Narodowe w Szczecinie – Muzeum Tradycji Regionalnych, ul. Staromłyńska 27, Szczecin