• Czcionka:
  • Kontrast:
poprzedni obiekt
następny obiekt
nieznany (rzemieślnik) - Japończycy

Szablon farbiarski katagami

  • ozdoba, dekoracja, wycinanka, dzieło wizualne, szablon, matryca drukująca, sprzęt do drukowania i grafiki, sprzęt
869
233
Oceń obiekt:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  • stroje
  • kimona > kimona kobiece
  • koła
  • seigaiha
  • motywy > motywy fal
  • gingko
  • miłorzęby japońskie
  • motywy > motywy roślinne
  • wzornictwo > wzornictwo japońskie
  • odbijanie wzorów
  • katazome
  • farbowanie tkanin
  • japońskie formy farbiarskie
  • rzemiosło artystyczne

Dane podstawowe

  • Numer inwentarzowyMNS/EP/335
  • Autor/Wytwórcanieznany (rzemieślnik) - Japończycy
  • NazwaSzablon farbiarski katagami
  • Miejsce powstaniaJaponia (Azja)
  • Czas powstaniaokoło 1851 - 1900
  • Technikawycinanie
  • Materiałpapier katajigami; papier czerpany; ludzkie włosy; papier
  • Wymiary
      • cały obiekt:
      • 33 cm (wysokość)
      • 42 cm (szerokość)
  • Sposób nabyciazakup
  • Odpowiedzialny działDział Kultur Pozaeuropejskich
  • WłaścicielMuzeum Narodowe w Szczecinie

Nieduży, zabarwiony na brązowo, prostokątny szablon farbierski typu jizomari, wzmocniony od spodu siatką z ludzkich włosów. Wycięte negatywy wzorów zajmują większość płaszczyzny arkusza o marginesach różnej szerokości, choć usunięta część papieru jest niewielka. Całość kompozycji pokrywa motyw stylizowanych, nakładających się na siebie fal (jap. seigaiha), z których wyłaniają się okazałe koła wozu oraz kwiaty i liście miłorzębu japońskiego (gingko). Zastosowany wariant motywu seighaiha ukazuje część fal odwróconych o 180° względem pozostałych. Dwa wydatne, przestawione w realistycznej konwencji koła wozu wycięto centralnie, po przekątnej, ukazując górną płaszczyznę jednego i dolną drugiego, dzięki czemu przedłużenie ich krawędzi tworzy falistą linię, przypominającą poziomą literę S. Siatka delikatnie przerwana w kilku miejscach, została zabezpieczona bibułką konserwatorską. 

Technika wytwarzania szablonów farbiarskich katagami to rodzaj japońskiego rzemiosła artystycznego, które liczy już ponad tysiąc lat. Na przełomie XIX i XX wieku formy farbiarskie stały się przedmiotem kolekcjonerstwa w Europie i Ameryce. Sztuka Dalekiego Wschodu, w tym desenie z japońskich katagami, zainspirowały wielu europejskich artystów, m.in. Gustava Klimta, Kolomana Mosera, Williama Bradleya. Nazwa katagami pochodzi od japońskich słów kata – forma, szablon oraz gami – papier. Formy wykonuje się z wielowarstwowego papieru czerpanego katajigami nasączonego sokiem z owocu kaki, czyli persymony, który dzięki specjalnej obróbce staje się niemal wodoodporny. Rzemieślnik za pomocą specjalnego narzędzia wycina w nim wzory. Wiotkie i delikatne formy katagami są wzmacniane od spodu siateczką z włosów ludzkich lub jedwabnych nici. Gotowe szablony wykorzystywano do dekorowania kimon. Artysta układał formę na tkaninie i całość pokrywał pastą ryżową nori. Następnie farbował ją przez zanurzenie w barwniku lub nałożenie koloru szczoteczką. Po usunięciu nori tkaninę należało spłukać płucze i wysuszyć. Miejsca pokryte pastą pozostawały nieufarbowane. Formę należało wielokrotnie odbić na tkaninie, tak aby zachować ciągłość wzoru. Liczba przyłożeń matrycy zależała od długości tkaniny, w przypadku kimona było to około 12 metrów. Prezentowany szablon ozdobiono deseniem stylizowanych fal zwanym w Japonii seigaiha, z których wyłaniają się okazałe koła powozu oraz motyw roślinny w postaci kwiatów i liści. Wzór fal seigaiha jest motywem perskim sprowadzonym do Japonii z Chin, w których oznaczano nim ocean na mapach. W Japonii stosowano go jako wielosezonowy deseń do dekoracji kimon kobiecych. Szybko stał się popularny i zaczęto nim zdobić także inne przedmioty, m.in. ceramikę i szkło.

Katarzyna Findlik-Gawron

magazyn