• Czcionka:
  • Kontrast:
poprzedni obiekt
Fryderyk III Habsburg, święty cesarz rzymski (1415-1493) (emitent); Ludwig von Erlichshausen, wielki mistrz zakonu krzyżackiego (1410-1467) (emitent); Konrad von Erlichshausen, wielki mistrz zakonu krzyżackiego (1390 lub 1395-1449) (emitent); Paweł von Russdorf, wielki mistrz zakonu krzyżackiego (1385-1441) (emitent); Michał Küchmeister, wielki mistrz zakonu krzyżackiego (1370–1423) (emitent)

Skarb monet

  • kafel piecowy, moneta
Skarb monet
769
116
Oceń obiekt:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  • Jan Chrzciciel, święty (około 6 przed naszą erą - około 32) - ikonografia
  • jabłko królewskie (insygnium)
  • tarcza wielkiego mistrza
  • tarcze zakonne
  • guldeny niemieckie
  • szelągi krzyżackie
  • monety pomorskie
  • skarby

Dane podstawowe

  • Numer inwentarzowyMNS/N/15080/1-658
  • Autor/WytwórcaFryderyk III Habsburg, święty cesarz rzymski (1415-1493) (emitent); Ludwig von Erlichshausen, wielki mistrz zakonu krzyżackiego (1410-1467) (emitent); Konrad von Erlichshausen, wielki mistrz zakonu krzyżackiego (1390 lub 1395-1449) (emitent); Paweł von Russdorf, wielki mistrz zakonu krzyżackiego (1385-1441) (emitent); Michał Küchmeister, wielki mistrz zakonu krzyżackiego (1370–1423) (emitent)
  • NazwaSkarb monet
  • Miejsce powstaniaŚwięte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego, państwo historyczne (Europa); Frankfurt nad Menem (Europa; Niemcy; Hesja; rejencja Darmstadt) (wybicie); Państwo zakonu krzyżackiego (państo historyczne; Europa; Święte Cesarstwo Rzymskie); Toruń (Europa; Polska; województwo kujawsko-pomorskie) (wybicie); Gdańsk (województwo pomorskie) (wybicie)
  • Czas powstania1414 - 1495
  • Technikawypał, toczenie na kole, formowanie, bicie
  • Materiałceramika; miedź; srebro
  • Wymiary
      • cały obiekt:
      • 1060.4 g (masa)
  • Miejsce zebrania w terenieKamień Pomorski (województwo zachodniopomorskie)
  • Sposób nabyciaprzekaz
  • Odpowiedzialny działDział Numizmatyki
  • WłaścicielMuzeum Narodowe w Szczecinie

W skarbie wystąpiły szelągi o niezmiennych, mimo długiego okresu emisji (około 1380-1492), przedstawieniach. Na awersie widnieje tarcza wielkiego mistrza i napis w otoku: MAGISTER i imię kolejnego mistrza, a na rewersie tarcza zakonna i napis w otoku: MONETA DOMINORVM PRVSSIE. Poza szelągami w depozycie znajdowały się dwa złote guldeny cesarza Fryderyka III bez daty (1491–1495). Na ich awersie widnieje postać świętego Jana z tarczą herbową Weinsbergu u stóp, a na odwrocie jabłko królewskie w trójłukowej, okrągłej ramce. Monety ukryte były w glinianym kaflu garnkowym wklęsłym o długim toczonym tułowiu i kwadratowo formowanej części zewnętrznej, ozdobionej 6 żłobkami dookolnymi na powierzchni części środkowej.

W 1997 roku w Kamieniu Pomorskim doszło do nietypowego odkrycia numizmatycznego. Podczas prac budowlanych znaleziono gliniany kafel piecowy, w którym ukrytych było 656 szelągów krzyżackich i 2 guldeny niemieckie z XV stulecia. Zwraca uwagę naczynie służące do zabezpieczenia monet i struktura skarbu, która nie odzwierciedla proporcji depozytów znanych z tego okresu. W większości domieszka szelągów krzyżackich nie przekraczała 10% ich zawartości. W skarbie kamieńskim najliczniej (440 egzemplarzy) wystąpiły szelągi wielkiego mistrza Pawła von Russdorfa (1422–1441). Monetami najmłodszymi i zarazem datującymi depozyt są złote guldeny cesarza Fryderyka III z lat 1491–1495. Pomimo dużej rozpiętości monet w skarbie (blisko osiemdziesiąt lat), jego trzon został uformowany w 2. ćwierci XV wieku, to jest w okresie największej zapaści mennictwa krzyżackiego po klęsce grunwaldzkiej. Zawartość srebra w monetach była znikoma, a „złym” szelągom towarzyszyły w obrocie fałszywe. Zjawisko to reprezentuje w depozycie miedziany szeląg Michała Küchmeistera (1414–1422) pokryty cienką warstwą srebra, tzw. suberat, dosłownie „mającym pod spodem miedź”. Po tego rodzaju praktyki sięgano w oficjalnych mennicach, w sytuacjach wojennych, np. konieczności opłacenia wojska.

Skarb jest świadectwem długiego pozostawania w obiegu szelągów krzyżackich poza granicami Prus. Pomimo zmierzchu Hanzy i zubożenia mieszczan, jeden z mieszkańców Kamienia Pomorskiego ukrył w kaflu szacunkową równowartość prawie rocznego dochodu robotnika. Nie była to jednak duża kwota, ale mogła wystarczyć na beczkę wina, lub lichego konia z wozem. Warto wspomnieć, że rozpoznawalna ikonografia szelągów krzyżackich pociągnęła za sobą ich naśladownictwa. Pomorskie szelągi księcia Bogusława X (1474–1523) stylistycznie i metrologicznie wzorowane były na krzyżackich.

Genowefa Horoszko

magazyn