• Czcionka:
  • Kontrast:
poprzedni obiekt
Autor nieznany

Bęben szczelinowy

  • bęben szczelinowy, przedmiot kultowy
Bęben szczelinowy
731
115
Oceń obiekt:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  • krokodyle
  • zwierzęta
  • wzornictwo > wzornictwo papuaskie
  • Museum der Stadt Stettin (1913–1945) - kolekcja
  • Buchan, George (1863-1942) - kolekcja
  • kulty > kult przodków
  • obrzędy > obrzędy inicjacyjne > inicjacje
  • obrzędy > obrzędy pogrzebowe
  • obrzędy
  • instrumenty > instrumenty sygnalizacyjne

Dane podstawowe

  • Numer inwentarzowyMNS/EP/1
  • Autor/WytwórcaAutor nieznany
  • NazwaBęben szczelinowy
  • Miejsce powstaniaWyspy Admiralicji (Papua-Nowa Gwinea); Manus, prowincja (Papua-Nowa Gwinea)
  • Czas powstania1841 - 1860
  • Technikamalowanie, rzeźbienie, cięcie
  • Materiałmateriał przetworzony > barwnik > barwnik naturalny; materiał organiczny > materiał pochodzenia roślinnego > drewno
  • Wymiary
      • cały obiekt:
      • 33 cm (wysokość)
      • 114.5 cm (szerokość)
  • Miejsce zebrania w tereniePapua-Nowa Gwinea (Australia i Oceania)
  • Sposób nabyciapozyskanie własne
  • Odpowiedzialny działDział Kultur Pozaeuropejskich
  • WłaścicielMuzeum Narodowe w Szczecinie

Drewniany bęben z charakterystyczną szczeliną u szczytu. Po obu stronach zakończony jest rzeźbionym uchwytem stylizowanym na pysk krokodyla. Górną część z obu stron frontu ozdobiono geometryczną snycerką i polichromią w kolorze biało-czerwonym. Zauważalna 15-centymetrowa szpara umiejscowiona w górnej części, przy malowanym pysku krokodyla.

Bęben szczelinowy jest instrumentem perkusyjnym z grupy idiofonów. Według klasyfikacji Sachsa-Hornbostela, opracowanej przez etnomuzykologów Ericha Moritza von Hornbostela i Curta Sachsa, bębny szczelinowe zaliczane są do idiofonów uderzanych bezpośrednio. Prezentowany bęben pochodzi z wysp Admiralicji należących do Papui-Nowej Gwinei. Korpus instrumentu wykonano z jednego kawałka twardego drewna (być może pnia chlebowca), wzdłuż którego wycięto szczelinę i długimi dłutami wydrążono środek. Bębny, tradycyjnie wytwarzane i użytkowane przez mężczyzn, dekorowano ornamentyką związaną z kultem przodków, m.in. motywami mitycznych zwierząt, takich jak krokodyle, modliszki i ptaki. W tym przypadku dwa naprzeciwległe uchwyty są zakończone wyrzeźbionymi pyskami krokodyli. Szczelina bębna ma przedstawiać usta przodka, który przemawia w momencie uderzenia. Grywano na nim podczas najważniejszych uroczystości, takich jak inicjacja czy pogrzeb. Ze względu na donośny dźwięk bęben pełnił również funkcję sygnalizacyjną – używano go do przekazywania wiadomości na duże odległości. Zasięg przekazu zależał od warunków atmosferycznych, ukształtowania terenu, zakłóceń akustycznych oraz jakości instrumentu. W sprzyjających okolicznościach dźwięk słyszalny był w odległości od kilku do kilkudziesięciu kilometrów. Bęben szczelinowy pochodzi ze zbiorów gromadzonych na przełomie XIX/XX wieku przez Georga Buschana oraz członków Towarzystwa Wiedzy o Ludach i Ziemi. George Buchan był niemieckim lekarzem i zapalonym miłośnikiem egzotyki. To ważna postać dla szczecińskiego muzealnictwa i kolekcjonerstwa pozaeuropejskiego. W 1912 roku całą kolekcję podarował szczecińskiemu Muzeum Miejskiemu (Museum der Stadt Stettin). Po wojnie Muzeum Miejskie (obecnie Muzeum Narodowe w Szczecinie) przejęło pozostałości zbiorów dawnych muzeów niemieckich, w tym kolekcję Georga Buchana. W 1951 roku część obiektów z kolekcji oceanicznej oddano do zbiorów Muzeum Kultur Ludowych w Młocinach, późniejszego Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie. W Szczecinie z powojennej kolekcji pozostało 57 przedmiotów.

Katarzyna Findlik-Gawron

magazyn