• Czcionka:
  • Kontrast:
poprzedni obiekt
następny obiekt
Autor nieznany - warsztat gotlandzki (rzeźbiarz)

Czarci kapitel

  • rzeźba, płaskorzeźba, kolumna, kapitel
Czarci kapitel
189
42
Oceń obiekt:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  • Gotlandia
  • sztuka wczesnogotycka
  • sztuka romańska
  • cystersi
  • Kołbacz
  • klasztory > klasztory cystersów

Dane podstawowe

  • Numer inwentarzowyMNS/Szt/143
  • Autor/WytwórcaAutor nieznany
  • NazwaCzarci kapitel
  • Czas powstania1330 - 1340
  • Technikarzeźbienie
  • Materiałwapień gotlandzki
  • Wymiary
    • cały obiekt:
    • 37 cm (wysokość)
    • 52 cm (szerokość)
  • Miejsce zebrania w terenieruiny klasztoru cysterskiego w Kołbaczu
  • Sposób nabyciapozyskanie własne
  • Odpowiedzialny działDział Sztuki Dawnej
  • WłaścicielMuzeum Narodowe w Szczecinie

Kapitel blokowo-kielichowy, rozszerzający się ku górze, wykuty z jednego kawałka kamienia. Okrągłą podstawę otacza wałek o trójkątnym profilu. Czworoboczne zwieńczenie. Powierzchnia dekorowana płaskorzeźbionymi przedstawieniami pięciu mnichów, stołu eucharystycznego z kielichem i hostią oraz czarta. Postaci o krępej sylwetce i dużych głowach. Brzegi szat dekorowane charakterystycznym podwójnym wałkiem. Czart nagi, o muskularnej budowie, z dużą głową i długimi uszami. Okrągła twarz o migdałowatych oczach, wyszczerzona w szerokim uśmiechu. Relief głęboki, półplastyczny, światłocieniowy. Gładko opracowane tło. Niewielkie obtłuczenia przy podstawie i zwieńczeniu. Brak abakusa. Pęknięcie dookoła kapitela na wysokości powyżej wałka. Pod spodem centralne wgłębienie do umocowania trzpienia łączącego kapitel z trzonem.

Czarci kapitel, nazwany tak ze względu na charakterystyczny dla średniowiecznej sztuki gotlandzkiej wizerunek diabła, należy do zespołu kapiteli pochodzących z dawnych zabudowań klasztoru cysterskiego w Kołbaczu. Większość z zachowanych kapiteli o kształcie blokowo-kielichowym, typowym dla sztuki romańskiej, wykonana jest z wapienia wydobywanego na Gotlandii. Stylistyka operująca formami na granicy sztuki romańskiej i gotyckiej oraz charakterystyczne motywy, również odnoszą te działa do skandynawskiej wyspy i warsztatów kamieniarskich czynnych tam w 1. połowie XIV wieku.

Płaskorzeźbiona dekoracja czarciego kapitela prezentuje scenę o charakterze rodzajowym z elementami dydaktyczno-satyrycznymi nawiązującą do życia mnichów. Ukazuje scenę odprawiania eucharystii przy ołtarzu, na którym ustawiony jest kielich z hostią powyżej. Przy ołtarzu przedstawione zostały postaci mnichów uczestniczących w liturgii poprzez celebrację, modlitwę i usługiwanie. Scena odnosi się również do obrzędu adoracji hostii związanej z codzienną liturgią eucharystyczną cystersów. Po przeciwnej stronie kapitela wyrzeźbieni zostali czart oraz niepokorny mnich. Ten ostatni w przerażeniu widocznym na twarzy próbuje uciec przed karą za swe przewinienia. Bezskutecznie, ponieważ muskularny diabeł o dużej głowie i oślich uszach, szczerząc zęby w szyderczym uśmiechu, już go pochwycił za kaptur i ciągnie jak zdobycz ku sobie.

Przedstawienie, które dziś wydaje się odrobinę groteskowe, niegdyś działało moralizatorsko na wyobraźnię mnichów. Stanowiło ostrzeżenie i pouczenie nawołujące do pokory, zakonnego posłuszeństwa i modlitwy, które są jedyną drogą ocalenia od zguby i wiecznego potępienia. Sakrament Eucharystii w tym kontekście to najskuteczniejsza metoda walki z diabelskimi mocami.

Kinga Krasnodębska

magazyn