• Czcionka:
  • Kontrast:
poprzedni obiekt
następny obiekt
Memmies, Johann (czynny 1705-1710) (mincmistrz); Karol XII, król szwedzki (1682-1718) (emitent)

Talar z okazji ustanowienia wolności wyznania na Śląsku

  • moneta okolicznościowa
Talar z okazji ustanowienia wolności wyznania na Śląsku
953
220
Oceń obiekt:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  • ustanowienie wolności wyznania na Śląsku (1709)
  • pokój w Altranstädt (1706)
  • napisy wielowierszowe
  • kompozycje symboliczne
  • symbole państwowe
  • lwy
  • portrety władców
  • popiersia
  • monety pamiątkowe
  • monety królewskie
  • Karol XII, król szwedzki (1682-1718) - ikonografia
  • Pomorze Szwedzkie, państwo historyczne (Pomorze Zachodnie)

Dane podstawowe

  • Numer inwentarzowyMNS/N/13922
  • Autor/WytwórcaMemmies, Johann (czynny 1705-1710) (mincmistrz); Karol XII, król szwedzki (1682-1718) (emitent)
  • TytułTalar z okazji ustanowienia wolności wyznania na Śląsku | Schautaler auf die denen Evangelischen in Schlesien verschafte Religionsfreiheit
  • NazwaTalar okolicznościowy
  • Miejsce powstaniaPomorze Szwedzkie, państwo historyczne (Pomorze Zachodnie); Szczecin (województwo zachodniopomorskie) (wybicie)
  • Czas powstania1709
  • Technikabicie
  • Materiałsrebro
  • Wymiary
      • cały obiekt:
      • 2.7 mm (wysokość)
      • 41.4 mm (średnica)
      • 29.28 g (masa)
  • Sygnatury / Napisy / Znaki
    • 1. Sygnatura, stempel:
    • inicjały:
    • IM
    • ; Memmies, Johann (czynny 1705-1710)
  • Sposób nabyciazakup
  • Odpowiedzialny działDział Numizmatyki
  • WłaścicielMuzeum Narodowe w Szczecinie

Na awersie popiersie króla w zbroi, na której płaszcz spięty na prawym ramieniu w prawo. W otoku pozbawionym obwódki wewnętrznej napis:

CAROL:XII D.G.SVEC.GOTH.VAND.REX PROPUGNATOR FIDEI (Karol XII z łaski Bożej król Szwecji, Gotów, Wandalów, obrońca wiary). Pod popiersiem napis kursywą: Reichs thler:nach alten schr;u.korn (talar Rzeszy, na starą śrótę i ziarno). Pod ramieniem inicjały JM.
Na rewersie ukoronowany lew kroczący w prawo. Głowa odwrócona do tyłu, w prawej łapie miecz, lewa oparta o kolumnę, na której gałązki palmowe i płonąca świeca. Na trzonie kolumny napis:
AVGUST[ana]/CONFES[sio] (spowiedź augsburska).
W otoku napis: COLLAPSAM FORTITER RESTITUIT (pragnął wytrwale powrotu).
W odcinku napis w pięciu wierszach:
IN MEMOR.TRACTAT.ALTRANSTAD./22.AUGUST.MDCCVII CONCLUST/ET BRESLAU.D.8.FEBR/MDCCIX COM,,/PLETI (dla upamiętnienia traktatu zawartego w Altranstädt, 22. sierpnia 1707 i potwierdzonego we Wrocławiu 8. lutego 1709).

Wybuch trzeciej wojny północnej i potrzeba opłacania armii króla szwedzkiego Karola XII (1697–1718) przyczyniły się do wznowienia w 1705 roku mennictwa w Szczecinie. Zarząd prowincji zezwolił na prowadzenie mennicy mincmistrzowi Janowi Memmiesowi, który liczył na tani zakup szlachetnych metali. Wbrew jego nadziejom działalność ta nie przyniosła zysków i w 1709 roku mennicę zamknięto. Był to ostatni akcent szwedzkiego bicia monet w Szczecinie. W 1713 roku miasto zostało zajęte przez wojska pruskie. Wojna i potęga militarna króla przyniosły protestantom nadzieję na odzyskanie praw wyznaniowych, odebranych im po wojnie trzydziestoletniej. W Altranstädt, w 1706 roku, Karol XII zawarł z cesarzem Józefem I Habsburgiem porozumienie, na mocy którego ewangelicy odzyskali kościoły i mogli wybudować nowe (tzw. „Kościoły Łaski”). Cesarska łaska wymagała wielu zabiegów dyplomatycznych i kosztowała protestantów śląskich 700 tys. guldenów. Układ był potwierdzony dodatkową umową zawartą we Wrocławiu w 1709 roku. Na pamiątkę tych wydarzeń wybito w Szczecinie talary gloryfikujące króla, jako obrońcę protestantów na Śląsku i podkreślające pokojowy aspekt tych działań.. Na stronie głównej widzimy standardowy wizerunek króla. Twarz opracowana została z wielkim realizmem, włosy są rozwiane (król nie nosił peruki), głowa bez nakrycia, zgodnie z rzymskim wzorem. Pod popiersiem umieszczono sentencję znaną z 1/16 talara księcia Filipa Juliusza z 1622 roku (NACH ALTEN SCHROT UND KORN). W tej formule zakomunikowano, że talar został wybity zgodnie ze standardami Rzeszy, moneta jest pełnowartościowa, jak „dobre ziarno”. Warto zaznaczyć, że popularne w tym okresie 2/3 talara były bite według obniżonej stopy. Rewers omawianego talara jest pełen symboli, poczynając od ukoronowanego lwa, a kończąc na kolumnie, gałązkach palmowych i świecy. Groźny lew symbolizuje tutaj Karola XII zwanego często „lwem północy”, jak jego wielki poprzednik – Gustaw II Adolf. Kolumna utożsamia kościół luterański, którego doktryna została sformułowana w Konfesji Augsburskiej (Confessio Augustana). Ogień świecy i gałązki palmowe są symbolami duchowego światła Chrystusa i zwycięstwa nad przeciwnościami losu. Inicjały IM odnoszą się do Jana Memmiesa, mincmistrza w mennicy szczecińskiej.

Genowefa Horoszko

wystawa

Muzeum Narodowe w Szczecinie – Muzeum Tradycji Regionalnych, ul. Staromłyńska 27, Szczecin