• Czcionka:
  • Kontrast:
poprzedni obiekt
następny obiekt
nieznany (lobolobane) - Dogonowie

Podwójna postać Yeban

  • figura
Podwójna postać Yeban
233
59
Oceń obiekt:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  • postać mityczna
  • bóstwo gnomiczne
  • wierzenia
  • religia
  • ołtarz przodków
  • mitologia > mitologia dogońska
  • kulty > kult przodków

Dane podstawowe

  • Numer inwentarzowyMNS/AF/7260
  • Autor/Wytwórcanieznany (lobolobane)
  • NazwaPodwójna postać Yeban
  • Miejsce powstaniaMopti, region (Republika Mali)
  • Czas powstaniamiędzy 1951 - 2000
  • Technikatechniki snycerskie, ciosane
  • Materiał materiał organiczny > materiał pochodzenia roślinnego > drewno
  • Wymiary
    • cały obiekt:
    • 17 cm (wysokość)
    • 7 cm (szerokość)
  • Miejsce zebrania w terenieRepublika Mali; region: Mopti; okręg: Bandiagara; wioska: Sangha
  • Sposób nabyciazakup
  • Odpowiedzialny działDział Kultur Pozaeuropejskich
  • WłaścicielMuzeum Narodowe w Szczecinie

Yeban są istotami mieszkającymi w buszu, bóstwami opiekuńczymi przychylnymi ludziom. Ich pochodzenie jest niejasne. Według niektórych przekazów stworzeni zostali przez Ammę – najwyższego boga Dogonów, zaraz po spłodzeniu Nommo, zanim jeszcze Amma i Nommo powołali do życia pierwszych ludzi. Istnieje też relacja głosząca, że Yeban byli przodkami ludzi i bytami, w które przeobrażali się starzy Dogonowie. Formą pośrednią tych transformacji, przerwanych wraz z pojawieniem się śmierci, były węże. Kolejna wersja pochodzenia Yeban opowiada, że zostały zrodzone w wyniku kazirodczego związku Yurugu z Matką-Ziemią.

Yeban są nieśmiertelne, niewidzialne dla większości ludzi. Jedynie młodzi chłopcy i dziewczęta oraz ludzie obdarzeni darem jasnowidzenia mogą je zobaczyć. Przypominają ludzi, ale są mniejsi, szczuplejsi, mają bardzo duże głowy. Nie potrafią mówić, wydają tylko dźwięki podobne do szmerów. Mieszkają w gęstym buszu, pod dużymi drzewami rosnącymi samotnie, a także w jaskiniach. Podobnie jak ludzie łączą się w pary, mają dzieci, budują wioski.

Kiedyś cała ziemia należała do nich, dlatego przed uprawą poletek ludzie muszą złożyć im ofiarę przebłagalną. Jeszcze w 1. połowie XX wieku ziemie leżące odłogiem uważane były za zarezerwowane dla Yeban.

Dzięki ich nyama przykazywanemu przez dotyk przychodzą na świat bliźnięta. Wystarczy, że Yeban dotknie brzucha śpiącej w buszu kobiety, a urodzi ona dwojaczki. Energia życiowa Yeban jest bardzo cenna. Po narodzinach kumuluje się we włosach zarówno dzieci, jak i ich matki. Z tego też powodu nie wolno ich obcinać przez pierwszy rok życia bliźniąt.

Obecnie Yeban unikają ludzi zrażeni ich brakiem szacunku i dlatego rzadko można je spotkać.

Ewa Prądzyńska

magazyn