• Czcionka:
  • Kontrast:
poprzedni obiekt
następny obiekt
Autor nieznany - Dogonowie

Tykwa, naczynie do przechowywania i transportowania wody

  • tykwa, naczynie
Tykwa, naczynie do przechowywania i transportowania wody
824
146
Oceń obiekt:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  • węże
  • zwierzęta
  • mitologia > mitologia dogońska
  • krokodyle
  • antylopy (zwierzęta)
  • zające
  • maski dogońskie (maska kanaga
  • maska węża
  • maska antylopy
  • maska zająca)
  • obrzędowość dogońska
  • naczynia z tykwy

Dane podstawowe

  • Numer inwentarzowyMNS/AF/2160
  • Autor/WytwórcaAutor nieznany - Dogonowie
  • NazwaTykwa, naczynie do przechowywania i transportowania wody
  • Miejsce powstaniaMopti, region (Republika Mali)
  • Czas powstaniaokoło 1977
  • Technikacięte, ryte
  • Materiałtykwa
  • Wymiary
      • cały obiekt:
      • 53.1 cm (wysokość)
      • 27.5 cm (średnica)
  • Miejsce zebrania w terenieRepublika Mali; region: Mopti; okręg: Bandiagara; wioska: Sangha
  • Sposób nabyciadarowizna
  • Odpowiedzialny działDział Kultur Pozaeuropejskich
  • WłaścicielMuzeum Narodowe w Szczecinie

Wykonane z tykwy duże naczynie o gruszkowatym kształcie z okrągłym otworem w jego górnej części. Brzusiec naczynia duży i kulisty, powyżej węższy, walcowaty uchwyt zakończony mniejszą formą o owalnym kształcie. Całość tykwy bogato zdobiona ornamentem geometrycznym – w postaci prostych i ukośnych linii oraz trójkątów, motywami zoomorficznymi – w formie licznych zwierząt: węży, ptaków, krokodyli, zajęcy, antylop oraz trudnych do zidentyfikowania psowatych i kotowatych oraz antropomorficznymi - przedstawiającymi postacie tańczące w maskach: kanaga, zająca, antylopy, węża. Prezentowane na tykwie wzory zaczerpnięto z mitologii i obrzędowości dogońskiej.

Tykwa, zwana również kalebasą (Lagenaria) jest rośliną pnącą z rodziny dyniowatych (Cucurbitaceae). W kraju Dogonów jej owoce wykorzystywane są do produkcji naczyń, pojemników oraz instrumentów perkusyjnych. Aby uzyskać tykwę o odpowiednim kształcie, np. gruszkowatym, Dogonowie nakładają na młody owoc sztywny materiał, który ma nadać mu właściwą formę. Omawiana kalebasa służyła jako naczynie do przechowywania i transportowania wody. W całości pokryto ją rytem wykonanym nożem. Tykwy zdobi się również techniką pirografii za pomocą rozgrzanego do czerwoności metalowego ostrza. Naczynie ozdobiono wizerunkami zwierząt szczególnie ważnych w mitologii dogońskiej: węża utożsamianego z mitycznym przodkiem Lebe oraz dogońskim wyobrażeniem świata, krokodyla (powszechnie nazywanego kajmanem) uważanego za zwierzę święte i opiekuńcze, które sprowadza regularne deszcze i zapewnia rolnikom obfite zbiory oraz dzioborożca (calao), będącego symbolem macierzyństwa. Tykwę zdobią również wizerunki ptaków, antylop, zajęcy oraz trudnych do zidentyfikowania psowatych i kotowatych. Obok przedstawień zoomorficznych zauważyć można postacie ludzkie tańczące w maskach, szczególnie ważnych w obrzędowości Dogonów: wykonanej w kształcie krzyża jagiellońskiego (odmiana krzyża lotaryńskiego) kanadze, która jest najpopularniejszą z masek dogońskich i przedstawia ptaka komolo tebu oraz maskach zwierząt – antylopy, zająca i węża, symbolizujących busz, który z jednej strony jest źródłem siły i mądrości, a z drugiej strachu i lęku. Maski zwierząt przynoszą do wioski mądrość buszu oraz są łącznikiem pomiędzy światem ludzi i nadnaturalnych sił. Tancerze noszący kanagę lub maski zwierząt ubrani są również w bogate stroje, które uważa się za część maski, m.in. spodnie barwione indygo, spódniczki z włókien roślinnych oraz włókienne bransolety naramienne i przedramienne.

Katarzyna Findlik-Gawron

magazyn