• Czcionka:
  • Kontrast:
poprzedni obiekt
następny obiekt
Autor nieznany - Mende

Figura kultu sił wegetacji

  • przedmiot obrzędowy, figura
Figura kultu sił wegetacji
527
159
Oceń obiekt:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  • rzeźby antropomorficzne
  • afrykańskie rzeźby kamienne
  • zwierzęta
  • jaszczurki
  • władcy
  • władza
  • pozycja społeczna
  • elity
  • kulty > kult zmarłych

Dane podstawowe

  • Numer inwentarzowyMNS/AF/676
  • Autor/WytwórcaAutor nieznany
  • NazwaFigura kultu sił wegetacji
  • Miejsce powstaniaGórna Gwinea, region geograficzny (Afryka)
  • Czas powstania1901 - 1971
  • Technikarzeźbienie
  • Materiałsteatyt
  • Wymiary
    • cały obiekt:
    • 31.1 cm (wysokość)
    • 11.8 cm (szerokość)
  • Miejsce zebrania w terenieSierra Leone (Afryka)
  • Sposób nabyciazakup
  • Odpowiedzialny działDział Kultur Pozaeuropejskich
  • WłaścicielMuzeum Narodowe w Szczecinie

Rzeźbiona w grafitowym steatycie siedząca na owalnej podstawie postać ludzka, którą od tyłu obejmuje postać zoomorficzna - najprawdopodobniej jaszczurka. Ludzka twarz o stylizowanych rysach ma duże, wyłupiaste oczy, szeroki u nasady nos z mocno zaznaczonymi nozdrzami, wysunięte do przodu, wydatne usta. Duże, trójkątne uszy znajdują się na wysokości oczu. Ręce zgięte w łokciach; dłonie oparte o wystający brzuch; nogi zgięte w kolanach; stopy oparte o podstawę rzeźby. Znajdująca się za ludzką, przypominająca jaszczurkę, postać zoomorficzna ma cztery kończyny, a wydłużone ciało zakończone jest ogonem, który z jednej strony oplata podstawę rzeźby. Łapy jaszczurki opierają się o ramiona i uda człowieka, a jej pysk, nad którym osadzone są wyłupiaste oczy, zaciśnięty jest na głowie człowieka. Jaszczurka pokryta została ornamentem kostkowym, przypominającym łuskę. Na powierzchni widoczne są rysy, mikropęknięcia, malutkie otworki, przetarcia i przebarwienia.

Steatytowe figury znajdowane w południowo-wschodnim Sierra Leone blisko wybrzeża Atlantyku znane są pod terminem zaczerpniętym z języka mende nomolisia (liczba pojedyncza nomoli). Rzeźby te są rzadkością w polskich muzeach. Do dziś niejasny pozostaje cel ich powstawania. Problem sprawia określenie ich wieku oraz grupy etnicznej, która je wykonała.

Omawiana rzeźba nomoli przedstawia postać antropomorficzną w pozycji siedzącej, która od tyłu obejmowana jest przez takiej samej wielkości postać zoomorficzną, najprawdopodobniej jaszczurkę. Wiele figur nomolisia prezentowanych jest w towarzystwie zwierząt, np. jako jeźdźca jadącego na koniu, słoniu lub lamparcie. Konie zawsze były niezwykle rzadkie w tym regionie, dane historyczne mówią o pojedynczych przypadkach posiadania konia. Nie ma natomiast w ogóle wzmianek o wykorzystaniu w Afryce Zachodniej słoni, a tym bardziej zwierząt kotowatych. Z pewnością przedstawienie jeźdźca na słoniu, koniu lub lamparcie ma znaczenie metaforyczne. Słoń uważany jest w Sierra Leone za symbol siły króla, natomiast lampart reprezentuje jego moc w wymierzaniu sprawiedliwości, ukazuje, że jest on w stanie uchronić swój lud przed agresją wrogów. Nomolisia, na których widzimy postać ludzką ujeżdżającą zwierzę lub ozdobioną biżuterią, czy z bronią sugerują, że mogły to być przedstawienia postaci obdarzonych kultem, chwałą czy dostojeństwem. Są to oznaki osoby zajmującej wysoką pozycję społeczną. Istnieje duże prawdopodobieństwo, iż pierwotnie nomolisia przedstawiały zmarłych wysokiej rangi, na przykład szefów wiosek lub innych notabli.

Katarzyna Findlik-Gawron

magazyn