• Czcionka:
  • Kontrast:
poprzedni obiekt
następny obiekt
Timm Johann Friedrich 1728-1782

łyżka chrzcielna

  • chochla, przedmiot ceremonialny
łyżka chrzcielna
115
27
Oceń obiekt:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  • religia (wierzenia) > chrześcijaństwo > protestantyzm, chrzest, pamiątka chrztu, motywy > rocaille

Dane podstawowe

  • Numer inwentarzowyMNS/H/970
  • Autor/WytwórcaTimm Johann Friedrich 1728-1782
  • Nazwałyżka chrzcielna
  • Miejsce powstaniaSzczecin (województwo zachodniopomorskie)
  • Czas powstania1748 - 1782
  • Technikazłocenie
  • Materiałsrebro, materiał organiczny > materiał pochodzenia roślinnego > drewno
  • Wymiary
      • cały obiekt:
      • 45 cm (wysokość)
      • 8 cm (szerokość)
      • 4 cm (głębokość)
  • Sygnatury / Napisy / Znaki
    • 1. Sygnatura:
    • wypukły, z czarnym zabrudzeniem dookoła liter:
    • I.F. | TIM
    • ; Timm Johann Friedrich 1728-1782
    • 2. Znak:
    • wypukły:
    • FW
    • 3. Punca:
    • głowa gryfa z koroną powyżej oraz cyframi 1 i 2 po bokach, całość w pionowym owalu:
    • 4. Napis:
    • ozdobną kursywą:
    • 5. Znak:
    • litera W zakończona zawiniętym ogonkiem:
    • 6. Punca:
    • wklęsły, podłużny zygzak o spiczastych zakończeniach:
    • 7. Znak:
    • 8. Punca:
    • 9. Napis:
    • 10. Znak:
  • Sposób nabyciazakup
  • Odpowiedzialny działMuzeum Historii Szczecina
  • WłaścicielMuzeum Narodowe w Szczecinie

Łyżka wazowa, zwana łyżką chrzcielną. Na spodzie czary czerpaka znaki złotnicze: miejski Szczecina: głowa gryfa z cyframi 1 i 2 po bokach; FW (pisanka kursywą); autorski: I.F.TIM oraz wężyk probierczy. Czerpak o kształcie półkuli, zamknięty płytką wklęsłą z wysokim na 6 mm kołnierzem zaakcentowanym podwójną linią poziomego żłobienia. W bocznej części szeroki wylew, w obrębie którego kołnierz jest wypłaszczony lecz kontynuowane jest żłobienie. Wylew w dolnej części podkreślony wypukłością w formie małżowiny o kształcie leżącej litery C, ze zgrubieniami na końcówkach ozdobionych listkiem i symetrycznie do końcówek umieszczoną chrząstką. Pod kołnierzem ryty i wypełniony puncowaniem ornament składający się z motywów muszli i małżowin, od których wyprowadzony jest ku dołowi rysunek ozdobnych, postrzępionych i wygiętych linii o charakterze roślinno-rocaillowym, wykonany puncyną. Wnętrze czary pozłocone. Do bocznej części pod kołnierzem przylutowane są symetrycznie dwa półokrągłe pręty łączące się dalej ze sobą, a następnie ponownie rozchodzące by ująć srebrną tulejkę długości 3,3 cm, do której są przylutowane. Końcówki prętów zarówno od strony czerpaka, jak i tulejki są delikatnie wygięte na zewnątrz. Nieco rozszerzająca się, zakończona podwójnym pierścieniem tulejka stanowi oprawę drewnianej rękojeści łyżki, w dolnej części o przekroju okrągłym z pierścieniem na początku i w środku, a następnie poszerzonej i wyprofilowanej na kształt soczewki. Na zakończeniu rączki srebrna owalna zawieszka umieszczona w zwieńczeniu składającym się z 3 połączonych ze sobą coraz mniejszych kuleczek.

Jedną z ważniejszych różnic między protestantyzmem a katolicyzmem jest podejście do kwestii sakramentów, w tym chrztu. Luteranizm, będący od 1534 do 1945 roku główną religią na Pomorzu Zachodnim zakłada, że chrzest nie zmazuje grzechu pierworodnego, lecz opiera się na wierze ochrzczonego. W obu tych wyznaniach nadal jednak przez obrzęd chrztu przechodzi się przeważnie w wieku niemowlęcym. 

Zwyczaj wręczania dzieciom pamiątki z okazji chrztu w postaci srebrnej łyżki jako życzenia bogactwa i dobrobytu znany był jeszcze przed reformacją pod postacią łyżki apostolskiej, popularny szczególnie w Anglii, Holandii i Niemczech. Początkowo tradycja ta była powszechna wśród arystokracji, gdzie sztućce z metali szlachetnych były symbolem zamożności, prestiżu oraz pozycji społecznej. Lecznicze i chroniące przed epidemiami właściwości srebra miały też znaczenie w czasach dużej śmiertelności wśród noworodków i małych dzieci. 

Z czasem także bogaci mieszczanie zaczęli kultywować ów zwyczaj, a funkcjonujące w kulturze anglosaskiej powiedzenie: born with a silver spoon in one's mouth, mające także swój niemiecki odpowiednik: mit einem goldenen Löffel im Munde geboren sein, określało osobę urodzoną nie tylko w szlacheckiej a po prostu w zamożnej rodzinie.

Dawne łyżki do chrztu posiadały unikatową formę i niejednokrotnie tworzone były na zamówienie, u cenionych rzemieślników, którzy oprócz wykończenia pięknymi ornamentami, mogli spersonalizować zamawiany wyrób grawerunkiem z imieniem dziecka lub datą chrztu. 

Mimo nietypowej formy, za łyżkę chrzcielną uważa się wykonaną w 2. połowie XVIII wieku chochelkę autorstwa Johanna Friedricha Timma (17281782) ze zbiorów Muzeum Historii Szczecina. Wykonany ze srebra i pozłacany wewnątrz egzemplarz, zaopatrzony został w złotniczy znak Szczecina w postaci głowy gryfa oraz inicjały autora.

Małgorzata Peszko

wystawa

Muzeum Narodowe w Szczecinie – Muzeum Historii Szczecina, ul. Księcia Mściwoja II 8, Szczecin