• Czcionka:
  • Kontrast:
poprzedni obiekt
następny obiekt
Autor nieznany - Słowianie

Grzechotka beczułkowata

  • gruchawka, przedmiot kultowy
Grzechotka beczułkowata
1041
333
Oceń obiekt:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  • ochrona
  • magia
  • muzyka
  • grody
  • Podzamcze (stanowisko archeologiczne, województwo zachodniopomorskie, Szczecin)
  • wczesne średniowiecze

Dane podstawowe

  • Numer inwentarzowyMNS/A/22251/3
  • Autor/WytwórcaAutor nieznany
  • NazwaGrzechotka beczułkowata
  • Czas powstania1176 - 1200
  • Technikalepienie ręczne
  • Materiałglina
  • Wymiary
    • cały obiekt:
    • 5.8 cm (wysokość)
    • 4.6 cm (szerokość)
  • Kolekcjaśredniowiecze
  • Miejsce zebrania w terenieSzczecin (województwo zachodniopomorskie)
  • Sposób nabyciaprzekaz
  • Odpowiedzialny działDział Archeologii
  • WłaścicielMuzeum Narodowe w Szczecinie

Grzechotka gliniana o beczułkowatym kształcie, z jednej strony zakończona wyodrębnionym „kołnierzem”, z drugiej płasko ścięta. Wykonana została ręcznie z dobrze wypalonej gliny z niewielką domieszką drobno i średnioziarnistego piasku. Na jej powierzchni umieszczono niestarannie wykonany ornament w postaci odcisków stempelka umieszczonymi w nieregularnych, nachodzących na siebie rzędach. W jej wnętrzu umieszczono kilka drobnych kamyczków lub glinianych kuleczek, które wydają „szemrzący” dźwięk przy potrząsaniu.

Grzechotka gliniana, odkryta podczas badań wykopaliskowych w 1993 roku w obrębie kwartału V na szczecińskim Podzamczu, wewnątrz budynku datowanego na 4. ćwierć XII wieku.

Grzechotka to pękaty przedmiot, z jednej strony prosty, z drugiej zakończony niewielkim „kołnierzem”, o wysokości 5,8 cm. Wykonano ją z gliny z niewielką domieszką drobno- i średnioziarnistego piasku, a następnie mocno wypalono w ogniu. Na powierzchni jest widoczny niestarannie wykonany ornament w postaci odcisków stempelka w nieregularnych rzędach. We wnętrzu znajdują się drobne kamyczki lub gliniane kuleczki, które dźwięczą przy potrząsaniu.

Wczesnośredniowieczne gliniane grzechotki znane z terenów Polski można podzielić na trzy grupy. Pierwsza to pokryte kolorowym szkliwem przedmioty w kształcie jajek-pisanek. W grupie drugiej znajdują się okazy pokryte guzkami, tzw. brodawkowate. Do trzeciej zaliczają się natomiast grzechotki niepokryte szkliwem, baniaste, dwustożkowate i gruszkowate. W tej grupie mieści się grzechotka szczecińska.

Funkcja wczesnośredniowiecznych glinianych grzechotek nie jest jednoznaczna. Najczęściej łączy się je z zabawkami dla najmłodszych dzieci, ale ciężar i surowiec, z którego były wykonywane sprawiały, że najmłodsze dzieci nie mogły dostawać ich do rąk. Znaleziska tego typu przedmiotów na cmentarzyskach, w grobach dorosłych mężczyzn i kobiet, wskazują na ich inną rolę, związaną z wierzeniami i magią ochronną. Uważa się, że dźwięki wydobywane przy potrząsaniu grzechotek miały odstraszać złe moce. Ochroną otaczano także zwierzęta – stąd wziął się zwyczaj zawieszania grzechotek i dzwonków na szyjach zwierząt hodowlanych. Wydawanie charakterystycznych dźwięków pozwala ponadto umieszczać grzechotki wśród prostych instrumentów muzycznych.

Ewa Górkiewicz-Bucka

magazyn